Narsist Kişilik Yapılanması

 



14Kasım 2020

      11:00

Narsist Kişilik Yapılanmaları

Olumlu Benlik (+) Olumsuz Başkaları (-)

 

            Narsist kelimesi Yunan mitolojisine dayanmaktadır ve izninizle hikâyeyi anlatmak isterim.

Herkese kaba ve kırıcı davranan, kimseyi kendine denk görmeyen, kendisini sevenleri aşağılayan çok yakışıklı ama bir o kadar da kibirli Narkissos adında genç bir delikanlı varmış. Onun davranışlarından ötürü tanrılar onu kendi kendisine âşık olmakla cezalandırmış. Bir gün derede yüzünü yıkarken suda kendi yansımasını görmüş ve gördüğü güzelliğe âşık olmuş. Bir süre sonra sürekli dereye gidip yansımasını izler hale gelmiş. Fakat suda gördüğü yansımasına sarılmak, ona ulaşmak mümkün olmuyormuş. Sonunda bu umutsuz aşkın verdiği kederden dolayı ince hastalığa yakalanmış ve günden güne mum gibi erimiş… Su kenarında kendini izlerken ölmüş. Tanrıların tanrısı Zeus kendini beğenmiş, kibirli insanlara ibret olsun diye onu güzel kokulu çiçek açan bir bitkiye dönüştürmüş. Dilimizdeki nergis çiçeği de adını Narkissos dan almıştır.

Narsistik kişilikler birçok tanımla ayrılmıştır.

Büyüklenmeci (Grandiyöz) Narsistik Kişilik Yapılanması

Örnekle iş başvurusunda bulunan birinin formu kabul edilmediğinde o kişi sinirden küplere binecek hatta başvurduğu şirkete küfürler saydırıp, onları arayarak aşağılayacaktır. Daha sonra sakinleşmek adına “kaliteden anlamayan bir şirket her şekilde kalitesiz” diyerek yönlendirme savunmasını kullanacak ve bir nebze rahatlayacaktır.

Narsistlerin en önemli gayesi kendilerini başkalarına ispatlamaktır. Bunu başaramadıklarında tahammül edemezler ve telafi etmek için ellerinden geleni yaparlar. Genellikle zekalarını, zenginliklerini, eğitimlerini, mesleklerini ön plana çıkartarak övünür ve büyüklenirler. Övündükleri konuda da onaylanmayı, takdir edilmeyi beklerler ve bu şekilde mutlu olurlar.

Eğer bu durumlarda eleştirilir ve onaylanmazlarsa o kişilere karşı yoğun öfke ve intikam dolu davranışlar sergilerler. Hatta karşı tarafa zarar bile verebilirler. Duygu ve empati duyguları gelişmemiştir. Narsist kişiler için öncelik her zaman kendileridir. Hayatlarında boşluğa izin vermezler zira bilinçdışında baş edemeyecekleri zorluklar vardır. Egoları -bilinçdışı bir düzlemde- eyleme vurma savunma mekanizmasına başvurur.

  • ·       Alkol ya da uyuşturucu kullanımı
  • ·       Adrenalin dolu aşırı hareketli bir yaşam
  • ·       İşkoliklik
  • ·       Farklı fanteziler içeren ve aşırıya kaçan cinsel ilişkiler yaşama
  • ·       Sık sık partner değiştirme
  • ·       İbadette aşırılık

Gibi davranışlar, narsistik kişiliklerin yalnızlıktan kaçınmak ve kendi iç dünyaları ile yüzleşmemek için başvurdukları eyleme vurmalara örnek gösterilebilir.

Narsist kişiliklerin en çok başvurduğu bölme savunma mekanizmasıdır. Kendilerinde hep iyiyi, kötünün ise her zaman dışarda olmasını isterler. Zihinlerinde iyi ve kötü olarak ayırdıkları insanları, onlara karşı bir yanlışlarında, kötü eleştiride bulunduklarında kendileri açısından zor bir hale gelir ve bunu yapan isterseniz en yakını olsun tereddüt etmeden silerler.

Peki ya bu kişilik nasıl ortaya çıkıyor? Onlara bakım veren kişi-ler çocuklarının ayrı bir kimliği ve kişiliği olduğunu fark etmeyerek onları ideal veya mükemmel olarak yetiştirmeye çalışırlar. Gerçek olmayan bir sevgi gösterilmiştir. Örnekle çocuk düştüğünde dizi acır ve annesi gelerek onu yerden kaldırır “hiçbir şey olmaz benim oğluma/kızıma” der. Annenin verdiği alt mesaj “Sen mükemmel birisin, eğer bir sorun varsa bu kesinlikle senden kaynaklı değil.” Çocuğun istediği şey bu değildir. O an anlaşılmak, acı hissinin paylaşılması ve güvende hissetmektir.

Narsist Kişiliklerin kullandığı savunma mekanizmaları

  • ·       Büyüklenme
  • ·       Başkalarını küçümseme (devalüe etme)
  • ·       Yansıtma
  • ·       Bölme
  • ·       Karşıt tepki geliştirme
  • ·       İşgal etme

 

Gizli (Closed) Narsistik Kişilik Yapılanması

            Gizli narsistleri, Büyüklenmeci narsistlerden ayıran Büyüklenmeci tutumları, teşhirci davranışları, sürekli dikkat çekme gibi beklenti ve eylemleri olmamasıdır. İçlerinde besledikleri ve kimseye göstermedikleri mükemmellik hislerinin zarar görebileceğini ya da komik duruma düşeceklerini düşünürler. Gizli narsistler için “fazla tevazu kibirden kaynaklanır.” Sözü kullanılabilir. Çevrelerinden gelen olumsuz tepkilerle baş etmekte oldukça zorlanırlar ve bu durumdan utanç duyarlar. Sıkça bölme savunma mekanizmasını kullanarak kendilerini değersiz hissettiren kişilerle bir daha konuşup, görüşmezler.

Birincil Aynalanma Eksikliği

            Yukarıda tanımladığım narsist kişilikler ebeveynlerinin aşırı ilgi ve sevgisine maruz kalan, gerçek sevgiden uzak bir ilişki barındıran çocuklardı. Bakım veren çocuğunda görüp sevgi ve ilgi duyduğu şey kendi kusursuzluğunun bir yansımasıdır.

            Örnekle aynalanma kavramı, gelişimin kritik dönemlerinde çocuğun kendisini tek ve özel hissetmesinin, ona bakım veren kişiler tarafından da tasdiklenmesi yani aynalanmasıdır. “Evet, tıpkı hissettiğin gibi sen bizim için biricik ve özel bir varlıksın” mesajı verilir.

 Bu tutum Büyüklenmeci narsisizmi besleyebilir lakin durum hiç öyle değildir. Ebeveynler, çocuklarını aynalarken diğer yandan da onlara optimal kırılmalar yaşatırlar.

 

 

Algı Yönetimi Gaslighting

Başkaları tarafından işgal edilmekten korkan kişi için çıkar yol, insanları işgal ve kontrol etmektir.

Ümit Akçakaya

Literatürde Gaslighting, kişinin bir başkasının zihinsel durumunu manipüle etmesiyle, gerçeklik algısını bozması sonucu şekillenen bir tür duygusal taciz olarak tanımlanmaktadır.

Çoğunlukla narsisistik kişilik özelliklerine sahip kişiler tarafından uygulanan Gaslighting temel amaç, kişilerin özgüvenlerini kırmak suretiyle gerçeklik algılarında bozulmayla yol açmak ve onları istenilen şekilde yönetmektir. Bu konuda gaz lambası olarak çevrilen tiyatro oyununu anlatmama izin verin.

Yeni evli çift Jack ve Bella. Jack, her gece evde kullandıkları gaz lambasının ışığını bir önceki güne göre kısmaya başlamış. Jack ’in davranışlarından habersiz olan ancak gaz lambasının az ışık verdiğinin farkına varan Bella da ne zaman “Gaz lambası öncesine göre daha mı az ışık veriyor Jack?” şeklinde soru yöneltse “Ne ilgisi var!” ya da “Sen iyi misin, farkındaysan saçmalıyorsun!” tarzında sert ve aşağılayıcı tepkiler almaktadır. Bu tepkiler bir süre sonra Bella’nın kendi gerçekliğinden şüphe etmesine yol açar. Bella, kendisinde bir sorun olduğu algısına kapılır ve kendine olan güveni sarsılır. Jack, sonunda Bella’yı istediği gibi yöneltmeye ve kullanmaya başlar.

 

  • ·       Sıklıkla yalana başvururlar
  • ·       Yaptıklarını ve söylediklerini kolayca inkâr ederler
  • ·       Kurbanlarının hassas oldukları noktaları iyi bilir ve bu noktaları kullanırlar
  • ·       Sıklıkla yansıtmalara başvururlar
  • ·       Kimi zaman mağdur ve mazlum rolü oynarlar

Bir iletişim engeli olarak değerlendirilen ve Gaslighting içeren cümleler ve durumlar

  • ·       Bir şeyi söyledikten sonra, cümleleri ile yüzleştirilince “yukarıda Allah var, ben asla öyle bir şey demedim” denmesi

  • ·       Defalarca belli bir olaydan veya söylemden kırıldığınızı anlatmanıza rağmen sizi üzüp kırdıktan sonra “çok abartıyorsun, fazla dramatiksin” denmesi

  • ·       Size hakaret ettikten sonra “hep sen beni sinirlendirip bu hale getiriyorsun” denmesi

  • ·       Suçlanacak çok şeyi olmasına rağmen “hep beni suçluyorsun, sanki sen suçsuzsun” denmesi

  • ·       Sizi üzüp, ağlatıp, kırıp “sen histeriksin, başkaları görse bu halini bana acırdı, senin deli olduğunu düşünürdü” denmesi

  • ·       Sizin için çok önemli olmasına rağmen bir konu hakkında “bir daha bu saçmalığı dinlemeyeceğim” şeklinde konuşup söyledikleriniz veya inandıklarınızın saçmalık olduğuna inandırılmanıza çalışılması

  • ·       Emin olduğunuz bir hatıra konusunda “hayır sen yanlış hatırlıyorsun” diyerek sizin kendinizden şüphe etmenize neden olması

  • ·       “Hep negatifsin”, “çok kötümsersin”, “daha önce de kız/erkek arkadaşlarım oldu, hiçbiri senin gibi değil” diyerek inanç, his ve fikirleriniz konusunda şüpheye düşürülmeniz

  • Özetle Narsistik Kişilik Yapılanmalarının Özellikleri

  • §  Bu bozukluğu olan bireyler; büyüklenme, yoğun hırs ve kendilerine hayran olunması için doymak bilmez bir arzu sergilerler.

  • §  Narsistik bir kişiliğin gelişimi büyük oranda 0-3 yaş çocuğun bağlanma dönemiyle yakından ilgilidir. Bu dönemde çocuk, kendi duygusal gereksinimlerinden vazgeçerek ona bakım veren(ler)-in narsist gereksinimlerini doyurmaya yönelir ve neticede narsistik bir kişilik şekillenir.

  • §  Kendilerine yönelik yoğun ilgileri, başkalarının güdülenimlerini ve gereksinimlerini fark edememelerine ve değerlendirememelerine neden olur. Bu yüzden de empati kurmakta güçlük yaşarlar.

  • §  Kendi kendilerine yetebildikleri izlenimini verirler ve zihinleri muhteşem başarılar ile meşguldür. Aslında derinde kırılgan, utangaç ve eleştiriye duyarlıdırlar. Hastalıklı özgüvensizlik ve aşağılık duyguları ile doludurlar.

  • §  İnsan ilişkileri yoğun ancak sömürücüdür ve diğer kişilerden övgü almaya yönelik yoğun bir istekle güdülenmiştir.

  • §  Sürekli ve sıkı çalışma becerilerinden dolayı, genellikle meslek yaşamında başarılıdırlar ve toplumsal uyum düzeyleri yüksektir. Ama dış görünüşlerle çok ilgilenirler ve işlerini aslında hayranlık elde etmek için yaparlar.

  • §  Büyüklenmeci düşlemleri yoluyla gerçeğin hayal kırıklıklarından koruyan bir iç sığınak geliştirirler, sahip oldukları özelliklerde Büyüklenmeci duygularını pekiştirir.

  • §  Genelde oldukça maddeci, kayırılmak için değerlerini değiştirmeye hazır, yetkeye saygısız, patolojik yalan söylemeye ve ahlaki değerleri görmezden gelmeye yatkındırlar.

  • §  Kendi kişisel çıkarlarını, başkalarının üzüntü ve sevinçlerinin üstünde tutarlar.

  • §  Bazıları mütevazilik arkasına saklanabilirler ancak içlerinde etrafa belli etmemeye çalıştıkları yoğun narsistik duygular taşırlar (gizli narsisizm)

  • §  Büyüklenme (böbürlenme), başkalarını küçümseme (devalüe etme), gücü ve iktidarı elde tutma, güçlü gördüğü figürler ya da kurumlarla (lider, ırk, parti, takım, cemaat vb.) özdeşim kurma, yansıtma, yansıtmalı özdeşim, bölme, eyleme vurma sıklıkla başvurdukları savunma mekanizmalarındandır.

  • §  Aşk ve cinsellik alanlarında çelişkileri bulunmaktadır. Narsistik kişiler görünüşte çekici, baştan çıkarıcı ve evlilik dışı ilişkilere, çoğunlukla skor peşinde oldukları rastgele cinsel ilişkilere yatkın kişilerdir. Oysa daha derinde, cinsellikten fiziksel haz dışında çok az doyum alır, karşı cinsle derin ve sürekli yakın ilişkiler kuramazlar.

 

   İç Sesler

Fadime ÇELİK

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder